Мазмұны
Көптеген халықтар үшін жазу тек ақпарат жеткізу құралы ғана емес, тарихи жады мен рухани сабақтастықтың белгісі саналады. Әріптер арқылы ұлт өз дүниетанымын, сенімін және ойлау жүйесін келесі ұрпаққа аманат етеді. Әсіресе саны аз немесе күрделі кезеңдерді бастан өткерген халықтар үшін жазудың маңызы ерекше артады. Армения дәл осындай мысалдардың бірі болып табылады. Бұл елдің көне жазуы өткеннің қалдығы емес, қазіргі мәдени болмыстың тірі негізі ретінде қабылданады.
Армян әліпбиінің пайда болуы тарихи бетбұрыс ретінде
Армян әліпбиінің V ғасырдың басында жасалуы ел тарихындағы шешуші кезең болды. Бұл жазу жүйесі арнайы армян тіліне бейімделіп, басқа халықтардан алынған нұсқаға сүйенбеді. Соның арқасында тілдің дыбыстық ерекшеліктері дәл сақталды. Жазбаша мәдениет сол сәттен бастап қоғамның кең қабаттарына тарай бастады.
Әліпбидің қалыптасуы білімнің дамуына серпін берді. Діни және дүниелік мәтіндер жазылып, көшіріліп, оқытуда қолданылды. Осылайша армян мәдениеті мықты жазбаша негізге ие болды.
Жазу мен христиан дәстүрінің өзара байланысы
Армения христиандықты мемлекеттік дін ретінде алғашқылардың бірі болып қабылдады. Жазу осы сенімді нығайтудың негізгі құралына айналды. Қасиетті мәтіндердің ана тіліне аударылуы діни ілімді халыққа түсінікті етті.
- діни еңбектерді аудару арқылы теологиялық ой қалыптасты;
- жазбаша дәстүр шіркеу қағидаларын сақтауға мүмкіндік берді;
- әліпби рухани дербестіктің нышанына айналды.
Бұл факторлардың әрқайсысы жазудың қоғамдағы орнын күшейтті. Мәтіндер ғибадатта ғана емес, монастырь жанындағы мектептерде де қолданылды. Нәтижесінде сенім мен тіл бір-бірін толықтырып, қатар дамыды.
Қолжазба дәстүрі және білімді сақтау
Ғасырлар бойы Арменияда бай қолжазба мәдениеті қалыптасты. Монастырь орталықтарында тарих, философия, медицина және ғылымға арналған кітаптар жазылды. Мұндай еңбектер саяси тұрақсыздық кезеңдерінде де білімді жоғалтпауға көмектесті.
- Қолжазбалар ұжымдық жадтың қоймасы қызметін атқарды. Олар арқылы шежірелер мен аңыздар сақталды.
- Кітап дәстүрі білім сабақтастығын қамтамасыз етті. Шәкірттер алдыңғы буынның еңбектерін меңгерді.
- Қолжазбаларды көркемдеу жеке өнер саласына айналды. Миниатюралар мен өрнектер сөздің қадірін арттырды.
Осындай тәжірибе мемлекеттік тәуелсіздік болмаған кезеңдерде мәдени мұраны қорғаудың тиімді жолы болды. Жазу ұлттық болмысты сақтаудың сенімді құралына айналды.
Жазудың ұлттық бірлікке әсері
Армян әліпбиі әртүрлі аймақта өмір сүрген қауым өкілдерін біріктірді. Ол саяси шекараларға қарамастан ортақ тілдік және мәдени негіз қалыптастырды. Жазбаша мәтіндер арқылы біртұтас халыққа тиесілілік сезімі күшейді.
Диаспора жағдайында жазудың рөлі ерекше байқалды. Ол отанмен рухани байланысты үзбеуге көмектесті. Кітаптар мен хаттар ұрпақтар арасындағы көпірге айналды.
Көне әліпбидің қазіргі маңызы
Бүгінгі таңда армян жазуы білім беру жүйесінде, әдебиетте және қоғамдық өмірде белсенді қолданылады. Әліпби мәдени кеңістіктің ажырамас бөлігі болып қала берді. Оның бейнесі тарихи тереңдікті еске салады.
Цифрлық дәуірде де көне жазу жаңа ортаға бейімделе алды. Ол электронды мәтіндерде, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен қолданылады. Бұл дәстүрдің өз мәнін жоғалтпай, дамуға қабілетті екенін көрсетеді.
Арменияның өз жазуымен мақтануы оның ғасырлар бойы атқарған рөлімен тікелей байланысты. Әліпби білімнің, сенімнің және ұлттық сананың тірегіне айналды. Ол халықты ауыр кезеңдерден өткізіп, рухани тұтастықты сақтауға көмектесті. Сондықтан көне жазу өткеннің белгісі емес, бүгінгі мәдени өмірдің маңызды бөлігі ретінде бағаланады.
