Мазмұны
Кино кейде бір адамның ішкі көзқарасы арқылы тұтас халықтың тарихы мен рухани жай-күйін көрсете алады. Мұндай шығармаларда көркемдік шешім ғана емес, қоғаммен ашық сөйлесуге деген батылдық та маңызды. XXI ғасырдың басында қазақстандық кинода жаңа бағыт қалыптасты, сол үдерісте айқын қолтаңбасымен танылған авторлар шықты. Ермек Тұрсынов сол буынның ең танымал өкілдерінің бірі саналады. Оның еңбектері ұлттық жадқа, адам тағдырына және моральдық таңдауға терең үңілуімен ерекшеленді.
Өмір жолының басталуы және дүниетанымның қалыптасуы
Ермек Тұрсынов Қазақстанда дүниеге келген. Ол бастапқыда гуманитарлық салаға жақын білім алып, әдебиет пен журналистикаға қызығушылық танытты. Осы бағыттағы тәжірибе кейінгі шығармашылық ойлауына айқын әсер етті.
Киноға келмей тұрып, ол қоғамдық процестерді зерттеп, мәтінмен жүйелі түрде жұмыс істеді. Елдегі әлеуметтік өзгерістерді бақылау режиссёрдің сыни көзқарасын қалыптастырды. Нәтижесінде оның дүниетанымы терең әрі дербес сипат алды.
Кино саласына келуі және сценарийлік ізденіс
Тұрсынов кинодағы жолын сценарист ретінде бастады. Оның жазған оқиғалары кейіпкердің ішкі драмасына және тарихи кеңістікке ерекше мән беруімен көзге түсті. Әрбір сюжетте адам мен заман арасындағы қақтығыс анық сезілді.
- өтпелі дәуірдегі тұлға тағдыры драматургияның өзегіне айналды;
- бейнелік символдар эмоциялық әсерді күшейтті;
- диалогтар тірі тіл мен астарлы мағынаға құрылды.
Осындай ерекшеліктер сценарийлерді өзгеше етті. Олар қалыптасқан үлгіден тыс ойлайтын режиссёрлердің назарын аударды. Біртіндеп автор өз идеяларын өзі экранға шығаруға ұмтылды.
Режиссёр ретінде танылуы және алғашқы жетістіктер
Режиссёрлікке бет бұру Тұрсынов үшін табиғи қадам болды. Ол шығармашылық үдерісті толық бақылауды мақсат етті. Алғашқы фильмдерінен-ақ сыншылардың назары ауа бастады.
2009 жылы жарық көрген «Келін» фильмі халықаралық деңгейде кеңінен танылды. Диалогтың аздығы мен көркем бейнелердің күші оқиғаны әмбебап деңгейге көтерді.
- «Келін» үнсіз баяндаудың мүмкіндігін көрсетті. Эмоция қимыл мен образ арқылы берілді.
- «Шал» фильмінде қарттық пен ар-намыс философиялық тұрғыда ашылды. Бұл туынды қоғамда ойталқы туғызды.
- «Жат» картинасы жатсыну мен таңдау мәселесін қозғады. Фильм кең резонансқа ие болды.
Аталған жұмыстар режиссёрдің принципшіл әрі батыл автор ретіндегі беделін бекітті. Оның стилі жинақылық пен мағыналық тереңдік арқылы танылды.
Негізгі тақырыптар мен көркемдік тіл
Ермек Тұрсынов шығармашылығы бірнеше тұрақты тақырыпқа сүйенеді. Ол ұлттық болмыс, тарихи жады және жеке жауапкершілік мәселелеріне жиі оралады. Бұл идеялар кейіпкерлердің жеке тағдырымен тығыз байланысты.
- дәстүрлі мәдениетке сүйену шынайылықты арттырды;
- баяу ырғақ ойды терең қабылдауға мүмкіндік берді;
- визуалдық шешімдер тікелей түсіндіруді алмастырды.
Мұндай тіл көрерменнен зейін мен ойлануды талап етеді. Фильмдер дайын жауап ұсынбайды, бірақ ішкі диалогқа жетелейді. Осы қасиет олардың ұзақ уақыт әсер етуіне себеп болды.
Қоғамдық ұстанымы және ықпалы
Тұрсынов тек режиссёр ретінде ғана емес, азаматтық көзқарасымен де танылды. Ол мәдениет пен шығармашылық еркіндік туралы ашық пікір білдірді. Мұндай ұстаным кейде қызу пікірталас тудырды.
Оның тұлғасы тәуелсіз автордың бейнесіне айналды. Көптеген жас режиссёрлер үшін ол принципшілдіктің үлгісі болды. Бұл ықпал қазіргі қазақстандық кинода сезіледі.
Ұлттық кино үшін маңызы
Режиссёрдің үлесі жекелеген фильмдермен шектелмейді. Ол жергілікті киноның халықаралық деңгейде қабылдануына жол ашты. Ұлттық тақырыптың әмбебап мәнге ие бола алатынын дәлелдеді.
- Минимализмнің көркемдік құндылығын көрсетті. Бұл жаңа ізденістерге серпін берді.
- Халықаралық фестивальдер қазақстандық киноға назар аудара бастады. Ел мәдени кеңістікте айқынырақ көрінді.
- Фильмдер төңірегіндегі пікірталастар сыни ойдың дамуына ықпал етті. Кино қоғамдық әңгіме нысанына айналды.
Мұндай әсердің ауқымы кең. Ол экран шеңберінен шығып, мәдени ортаға ықпал етті.
Ермек Тұрсынов режиссёр әрі сценарист ретінде жеке көзқарасты ұлттық контекстпен ұштастыра білді. Оның фильмдері батылдығы мен көркем тұтастығы арқылы таңбалы деңгейге көтерілді. Өмір жолы мәтіннен бейнеге, бақылаудан әрекетке дейінгі жүйелі дамуды көрсетеді. Дәл осы жол оны қазіргі қазақстандық киноның негізгі тұлғаларының біріне айналдырды.
