Мазмұны
Кейбір елдер алғашқы әсерден-ақ толық ашыла қоймайды, оларды түсіну үшін ұсақ-түйекке, дәстүрге және күтпеген ерекшеліктерге назар аудару қажет. Географиялық атаулардың артында бай тарих пен күнделікті өмірдің терең қабаттары жатады. Өзбекстан дәл осындай мемлекеттердің қатарына кіреді. Бұл өлке көне қалаларымен ғана емес, табиғи жағдайлары мен тұрмыстық мәдениеті арқылы да ерекшеленеді. Ел туралы деректер оның сан қырлы болмысын айқын көрсетеді.
Географиясы мен табиғи ерекшеліктері
Өзбекстанның орналасуы айрықша табиғи сипаттарды қалыптастырды. Аумақ шөлейтті өңірлерді, таулы аймақтарды және құнарлы аңғарларды біріктіреді. Мұндай алуан түрлілік шаруашылық жүргізу тәсілдеріне тікелей әсер етті.
- мемлекет теңізге шыға алмайтын әрі тек сондай елдермен шектесетін сирек аймақтардың бірі саналады;
- климат маусымдық тұрғыдан қатты ауытқып отырады, бұл егіншілікке ерекше бейімделуді талап етеді;
- жердің едәуір бөлігі ежелгі суару жүйелерімен байланысты.
Осы жағдайлардың барлығы суға деген ерекше көзқарасты қалыптастырды. Ирригацияның тарихы мыңдаған жылдарға созылады. Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану өмір сүрудің маңызды шартына айналды.
Мыңжылдық тарихы бар қалалар
Өзбекстан Орталық Азиядағы көне өркениет ошақтарының бірі ретінде белгілі. Мұндағы көптеген қалалар қазіргі заманғы мемлекеттер пайда болмай тұрып-ақ өмір сүрген. Олар сауда, ғылым және мәдениет орталығы қызметін атқарды.
- Самарқанд Ұлы Жібек жолының маңызды торабы болды. Бұл қала арқылы өткен керуендер Шығыс пен Батысты байланыстырды. Соның нәтижесінде білім мен технология алмасуы күшейді.
- Бұхара ғасырлар бойы діни әрі ағартушылық орталық ретінде танылды. Мұнда жұмыс істеген медреселердің даңқы алыс аймақтарға жетті.
- Хиуа бекіністі қала бейнесін сақтап қалды. Оның сәулеттік келбеті өткен дәуірді көз алдыңа әкеледі.
Бұл қалалар тек тарихи ескерткіш ретінде ғана емес, тірі кеңістік ретінде де өмір сүріп келеді. Көне құрылымдар қазіргі тұрмыспен үйлесім тапқан.
Асханасы мәдениеттің көрінісі ретінде
Өзбек ұлттық тағамдары аймақтағы ең бай асханалардың бірі саналады. Ол көшпелі және отырықшы дәстүрлердің ықпалымен қалыптасты. Тағамдар нәрлі әрі құрамының үйлесімділігімен ерекшеленеді.
- палау аймаққа қарай әртүрлі тәсілмен дайындалып, өзіндік ережелерге бағынады;
- нан тандырда пісіріліп, тұрмыста ерекше құрметке ие;
- дәмдеуіштер мөлшермен қолданылып, негізгі өнімдердің табиғи дәмін айқындайды.
Әрбір тағам әлеуметтік мәнге ие. Бір дастарқан басында жиналу адамдар арасындағы байланысты нығайтады. Ас ішу қарым-қатынастың маңызды бөлігі ретінде қабылданады.
Қонақжайлық дәстүрлері
Өзбекстанда қонақжайлық формальды әдет емес, моральдық қағида ретінде орныққан. Келген адамға деген қарым-қатынас ашықтық пен ілтипатқа негізделеді. Бұл ұстаным күнделікті өмірде айқын байқалады.
- Қонаққа ең жақсы орын мен ас ұсынылады. Мұндай әрекет сыйластықтың белгісі болып саналады.
- Дастарқан басындағы әңгіме маңызды рөл атқарады. Сол арқылы сенім мен жақындық орнайды.
- Бейтаныс жанға көмектесу қалыпты іс ретінде қабылданады. Бұл ортақ құндылықтардың көрінісі.
Аталған дәстүрлер қалада да, ауылда да сақталған. Олар тұрмыстың ерекше атмосферасын қалыптастырады. Сондықтан ел саяхатшылардың жадында жылы әсер қалдырады.
Тіл және мәдени көптүрлілік
Өзбекстан этникалық және мәдени тұрғыдан алуан түрлі. Әртүрлі халықтардың қатар өмір сүруі тілге, музыкаға және салт-дәстүрге әсер етті. Мұндай орта тарихи үдерістердің нәтижесінде қалыптасты.
Көптілді кеңістік мәдениеттердің өзара ықпалдасуына жол ашады. Соған қарамастан ұлттық болмыс тұтастығын сақтап келеді. Дәстүрлер отбасылық тәрбие мен қоғамдық тәжірибе арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріледі.
Қазіргі өзгерістер мен даму үдерісі
Соңғы жылдары Өзбекстанда елеулі өзгерістер орын алуда. Экономикалық жаңғыру мен ашық саясат күнделікті өмірге әсер етті. Сонымен қатар өткенге деген құрмет қоғамдық санада маңызды орын алады.
Инфрақұрылымның дамуы тарихи мұраларды қорғаумен қатар жүргізілуде. Туризм елдің өсім бағыттарының біріне айналды. Бұл үрдістер дәстүр мен заманауилық арасындағы тепе-теңдікке ұмтылысты көрсетеді.
Өзбекстан туралы қызықты деректер біртұтас әрі көпқабатты мәдени бейнені қалыптастырады. Елдің ерекшелігі табиғатында, қалаларында және адамдар арасындағы қарым-қатынаста көрінеді. Көне тарих пен қазіргі серпіннің үйлесуі оны есте қаларлық етеді. Дәл осы үйлесім Өзбекстанды айрықша әрі тартымды мемлекетке айналдырады.
