Кейбір фильмдер көрерменге жай ғана оқиға ұсынбай, тұтас бір дәуірдің көңіл күйін көрсетеді. Экраннан естілген сөздер уақыт өте келе жеке мағынаға ие болып, күнделікті ойлау жүйесіне сіңіп кетеді. Мұндай дәйексөздер адамның ішкі қайшылығын, қоғамға қарсылығын немесе өз-өзімен күресін бейнелейді. Дәл осындай әсер қалдырған туындылардың бірі – Бойцовский клуб. Бұл фильмдегі тіркестер әлі күнге дейін еркіндік, тұлғалық дағдарыс және жалған құндылықтар тақырыбымен үндесіп келеді.
«Бойцовский клубтың бірінші ережесі – бойцовский клуб туралы ешкімге айтпа.»
Бұл сөйлем жабық қауымдастықтың символына айналды. Айтылған сәттің өзінде-ақ тыйымның бұзылуы ирония туғызады. Дәйексөз құпияға деген қызығушылық пен жасырын қарсылықтың тартымдылығын көрсетеді.
«Бойцовский клубтың екінші ережесі – бойцовский клуб туралы ешқашан ешкімге айтпа.»
Қайталану арқылы ой әдейі күшейтіледі. Мұнда рационалдықтан гөрі рәсім мен эмоция үстем екені байқалады. Осы тәсіл арқылы фильмнің абсурдқа жақын философиясы ашылады.
«Бұл сенің өмірің, әрі ол әр минут сайын қысқарып барады.»
Бұл тіркес уақыттың өтпелі екенін қатал түрде еске салады. Мұнда жұбату жоқ, тек шындық қана бар. Көпшілік үшін бұл сөздер өмірге басқаша қарауға итермелейтін белгі іспетті.
«Бізге керек емес заттарды, бізде жоқ ақшаға сатып аламыз.»
Дәйексөз тұтынушылық қоғамның мәнін дәл сипаттайды. Қарапайым сөйлем арқылы жасанды қажеттіліктер әшкереленеді. Сол себепті бұл ой кең таралып, жиі қолданылатын пікірге айналды.
«Сен өз жұмысың емессің. Сен банк шотындағы сома да емессің.»
Бұл жерде фильм адамды әлеуметтік рөлдерден бөліп көрсетеді. Айтылған сөздер тұлғаның ішкі болмысы сыртқы көрсеткіштерден әлдеқайда маңызды екенін еске салады. Осындай ой көп көрерменге әсер етеді.
«Барлығынан айырылғанда ғана біз еркіндікке қол жеткіземіз.»
Парадоксқа негізделген бұл дәйексөз есте оңай сақталады. Ол тәуелділіктерден бас тарту арқылы босану идеясын жеткізеді. Біреулер үшін бұл шектен шыққан көзқарас, енді біреулер үшін ішкі жаңарудың бейнесі.
«Өзін-өзі жетілдіру – мастурбация. Ал өзін-өзі жою – нағыз маңызды нәрсе.»
Арандатушы мазмұн ойландырмай қоймайды. Мұнда үстірт даму ұғымы әжуаланады. Сонымен қатар, бұл тіркес шынайы өзгерістің ауыр әрі ауыртпалықты болатынын меңзейді.
«Сен мені өмірімнің өте бір оғаш кезеңінде кездестірдің.»
Бұл сөйлем әрі мойындау, әрі ақталу сияқты естіледі. Ол ішкі дағдарыс пен тұрақсыз күйді сипаттайды. Көп адам бұл сөзден өз өміріндегі өтпелі сәттерді көреді.
«Біз – әйелдер тәрбиелеген ерлер ұрпағымыз.»
Дәйексөз қазіргі қоғамдағы рөлдер дағдарысын қозғайды. Айыптаудан гөрі түсінбеушілік басым. Сол себепті бұл ой еркектік болмыс туралы талқылауларға жиі арқау болады.
«Сен ерекше емессің. Сен қар ұшқыны емессің.»
Бұл тіркес жалған бірегейлік иллюзиясын бұзады. Онда қатал, бірақ сергітетін шындық бар. Тура айтылуы дәйексөзді есте қаларлық етеді.
«Бойцовский клуб» фильміндегі дәйексөздер көрерменмен ішкі күмән мен қайшылық тілі арқылы сөйлейді. Олар дайын шешім ұсынбайды, керісінше мазалайтын сұрақтар қояды. Уақыт өте келе бұл сөздер мәдени белгіге айналып, қоғамдағы ізденістерді бейнелейді. Дәл осы қасиет олардың бүгінге дейін маңызын жоғалтпауына себеп болып отыр.
