Мазмұны
Күнделікті өмірде адамдар кейде өздері де байқамайтын қалыптасқан ережелерге сүйеніп әрекет етеді. Мұндай қағидалар отбасыдан, ортадан немесе жеке тәжірибеден сіңіп, табиғи көрінетін дағдыға айналады. Солардың бірі – үйден шығып кеткен соң ұмытылған зат үшін қайта оралмау туралы түсінік. Біреулер оны жаман ырым деп қабылдайды, енді біреулер бұл жай ғана психологиялық қолайсыздық дейді. Осы ұстанымның мәнін түсіну үшін мәдени, психологиялық және тұрмыстық қырларына назар аудару маңызды.
Ырымның шығу тегі және мағынасы
Халықтық нанымдар кездейсоқ пайда болмайды және көбіне көп ғасырлық тәжірибеге сүйенеді. Үйден шыққаннан кейін қайта кіруге тыйым салу жол ұғымымен тығыз байланысты. Бұрынғы замандарда табалдырық өмірдің бір кезеңінен екіншісіне өтуді білдіретін шекара саналған. Сол межеден асқан адам жаңа істі бастағандай қабылданған.
Қайта кіру сол ниетті бұзады деп есептелген. Ата-бабалар мұндай әрекет сәтсіздік шақырады немесе жолдағы қорғаушы күштерді әлсіретеді деп ойлаған. Сондықтан адамдар түрлі рәсімдер арқылы қауіптің алдын алуға тырысқан. Уақыт өте келе бұл сенім тұрмыстық ырымға айналып, бүгінгі күнге дейін жетті.
Психологиялық жайсыздықтың себептері
Қазіргі көзқарас бұл құбылысты әлдеқайда қарапайым түсіндіреді. Үйден шығып қойған соң қайта оралу адамның ішкі ырғағын бұзады. Алдын ала құрылған жоспар өзгеріп, ми оны қателік ретінде қабылдайды. Осы сәтте сенімсіздік пен асығыстық сезімі пайда болуы мүмкін.
Психология тұрғысынан қарағанда, адам белгісіздіктен қашуға тырысады. Қайта кіру қосымша назар мен күш талап етеді. Әсіресе уақыт тығыз болған жағдайда бұл күйзелісті күшейтеді. Бірнеше рет қайталанған соң, осындай жағымсыз эмоция тұрақты әдетке айналады.
Тұрмыстық және мінез-құлықтық факторлар
Бұл ұстанымның артында практикалық себептер де бар. Қайта-қайта тоқтау немесе бұрылу ұмытшақтықты арттырады. Әрбір қосымша әрекет жаңа қателікке жол ашуы мүмкін. Сол себепті адамдар мұндай жағдайдан қашқақтай бастайды.
Көпшілік үйден шығар алдында белгілі бір тәртіпті сақтауға тырысады. Ол жинақылықты арттырып, уақытты үнемдейді. Қалыптасқан реттің бұзылуы жайсыз сезім тудырады. Осыдан барып қайта оралмау дағдысы пайда болады.
Ырымдар не ұсынады және олар қалай жұмыс істейді
Халық арасында қайта кіруге тура келген жағдайда мазасыздықты азайтатын амалдар бар. Олар мистикалық сенімнен гөрі психологиялық тепе-теңдікті қалпына келтіруге көмектеседі. Адам өзін қайтадан бақылауда ұстағандай сезінеді.
- айнаға қарап, өзіне жымиып алу арқылы жаңа бастаманы белгілеу;
- қысқа уақытқа отырып, ойды жинақтау;
- өзімен бірге сәттілікпен байланысты бір зат алып шығу;
- алдағы әрекеттерді іштен қайталап, тыныштық сақтау.
Бұл тәсілдердің барлығы назарды реттеуге бағытталған. Олардың әсері сенімге емес, өзін-өзі сендіруге негізделеді.
Әдет пе, әлде саналы таңдау ма
Уақыт өте келе қайта оралмау автоматты әрекетке айналады. Адамдар қалта мен сөмкені алдын ала тексеріп, ұмытшақтықтың алдын алуға тырысады. Мұндай әдет шынымен де жинақылықты арттырады. Дегенмен ырымға шамадан тыс тәуелділік артық қысым тудыруы мүмкін.
Ақылға қонымды жол – өз сезімінің себебін түсіну. Егер ұмытылған зат маңызды болса, қайта кірмеу үлкен қиындыққа әкелуі ықтимал. Осындай сәттерде ырымнан гөрі өмірлік қажеттілікті таңдаған дұрыс. Саналы әрекет ішкі тыныштықты сақтауға көмектеседі.
Қай кезде көзқарасты өзгерту қажет
Кей жағдайларда қалыптасқан сенімді қайта қараған жөн. Қауіпсіздік, жауапкершілік немесе денсаулық кез келген ырымнан маңыздырақ. Мұны түсіну иррационал қорқынышты азайтып, шешім қабылдауды жеңілдетеді.
- Құжатты ұмытып кеткенде қайта оралу үлкен мәселеден сақтайды.
- Өзін жайсыз сезінген жағдайда тексеру қауіптің алдын алады.
- Сапар кезінде заттарды бақылау уайымды төмендетеді.
- Жаңа ортада ескі әдеттен бас тарту бейімделуді жеңілдетеді.
Бұл мысалдар ырымның әмбебап ереже емес екенін көрсетеді. Ол мәдени тәжірибенің бір бөлігі болғанымен, ақыл-ойды алмастыра алмайды.
Қорытындылай келе, үйден шыққан соң қайта оралмау туралы түсінік дәстүр мен психологиялық механизмнің қосындысы болып табылады. Ол тәртіп пен жинақылыққа көмектесуі мүмкін, бірақ қорқыныш көзіне айналмауы тиіс. Өз әрекетіне саналы қараған адам пайдалы дағдыларды сақтап, қажетсіз шектеулерден бас тарта алады. Сол кезде күтпеген қайта оралу да ішкі тепе-теңдікті бұзбайды.
