Мазмұны
Әлемнің әр түкпірінде Жаңа жылды қарсы алу тәсілі елдің климатына, мәдениетіне және тарихи тәжірибесіне тікелей байланысты. Кейбір мемлекеттерде бұл мереке қар мен жылы үйдің ішінде өтсе, басқа аймақтарда ашық аспан астында тойланады. Бразилияда жыл ауысуы жаз мезгілінің қызған шағына сәйкес келеді, бұл өз алдына ерекше көңіл күй қалыптастырады. Алайда жағажайды мерекенің негізгі орны ретінде таңдаудың себебі тек ауа райымен шектелмейді. Бұл әдет-ғұрып діни нанымдармен, әлеуметтік дәстүрлермен және бразилиялықтардың өмірге деген көзқарасымен тығыз байланысты.
Климат пен географияның ықпалы
Бразилия Оңтүстік жартышарда орналасқандықтан, желтоқсан айы мұнда ең ыстық кезеңдердің бірі саналады. Жағалау аймақтарында ауа температурасы жиі отыз градустан асады, ал мұхит суы түнде де жылы күйінде қалады. Осындай жағдайда жабық кеңістіктер көпшілік үшін ыңғайсыз көрінеді.
Жағажайлардың басты таңдау болуына бірнеше фактор әсер етеді:
- мұхиттың жақын орналасуы салқындық пен сергектік сезімін береді;
- ашық кеңістік мыңдаған адамның еркін жиналуына мүмкіндік жасайды;
- жағалау аймақтары демалыс пен қарым-қатынас орны ретінде қалыптасқан;
- табиғи көрініс мерекелік әсерді күшейтеді.
Осы ерекшеліктер жағажайды Жаңа жылды қарсы алу үшін табиғи әрі қолайлы орынға айналдырды. Уақыт өте келе бұл әдет тұрақты дәстүрге ұласты.
Йеманджаға табыну және діни негіздер
Бразилиядағы жағажайлық Жаңа жылдың қалыптасуына афро-бразилиялық нанымдардың ықпалы зор. Кандомбле мен умбанда сенімдерінде теңіз бен аналықтың қамқоршысы саналатын Йеманджа ерекше құрметке ие. Мұхит адамдардың тілектерін қабылдап, оларға қорғаныш береді деп есептеледі.
Жаңа жыл түні көптеген тұрғындар мынадай символдық әрекеттер жасайды:
- тазалық пен жаңа бастаманы білдіретін ақ түсті киім кию;
- теңізге гүлдер, шамдар және шағын сыйлықтар ұсыну;
- ішкі тілектерін су стихиясына бағыттау;
- толқыннан секіру арқылы сәтсіздіктерден арылу.
Бұл әрекеттер экзотикалық рәсім ретінде емес, ортақ мәдени дәстүр ретінде қабылданады. Тіпті діни сенімге жақын емес адамдар да осы ишараларға қатысады.
Мерекенің әлеуметтік сипаты
Бразилияда Жаңа жылды тек отбасымен қарсы алу сирек кездеседі. Бұл күн достармен, көршілермен және бейтаныс адамдармен бірге атап өтілетін қоғамдық мереке ретінде қабылданады. Жағажай мұндай форматқа өте қолайлы орта болып саналады.
Қоғамдық сипат мынадай көріністер арқылы байқалады:
- Әртүрлі жастағы және әлеуметтік топтағы адамдар еркін араласады. Түн ортасындағы ортақ санау барлығын біріктіреді. Бұл сәт ұжымдық қуаныш сезімін тудырады.
- Музыка мен би жағалаудың әр бұрышында естіледі. Самба әуендері заманауи ырғақтармен араласып, ортақ қозғалыс кеңістігін қалыптастырады.
- Фейерверктерді бірге тамашалау эмоцияны күшейтеді. Мұхит үстіндегі жарық шоуы түннің басты көрінісіне айналады.
- Ресми шектеулердің болмауы мерекені баршаға қолжетімді етеді. Арнайы шақыру немесе дайындық талап етілмейді.
Осындай орта адамдар арасындағы байланыстарды нығайтып, бірлік сезімін арттырады.
Мұхиттың жаңару символы ретіндегі мағынасы
Бразилия мәдениетінде теңіз өмірдің бастауын, қозғалысын және тазалануын білдіреді. Жаңа жылды жағалауда қарсы алу өткенді артта қалдырып, келесі кезеңге жеңіл қадаммен өтудің белгісі саналады. Мұхит үнемі өзгеріп отыратын, бірақ қуатын жоғалтпайтын тіршіліктің бейнесі ретінде қабылданады.
Бұл символика қарапайым әрекеттер арқылы сезіледі:
- суға қол тигізу ішкі тазару ретінде қабылданады;
- толқындарды бақылау ойды жинақтауға көмектеседі;
- судың бетінде жарқыраған оттар ерекше әсер қалдырады;
- таңғы күннің шығуы жаңа өмір кезеңін білдіреді.
Бұл белгілер терең түсіндірмесіз-ақ адам көңіл күйіне әсер етеді. Олар үміт пен тыныштық сезімін қалыптастырады.
Қазіргі дәстүрлер және туризмнің әсері
Уақыт өте келе жағажайдағы Жаңа жыл Бразилияның айрықша белгісіне айналды. Рио-де-Жанейро сияқты қалалар жыл сайын миллиондаған туристі тартады. Ауқымды фейерверктер мен концерттер мерекені халықаралық деңгейдегі оқиғаға айналдырды.
Қазіргі форматта келесі элементтер айқын көрінеді:
- мұхит үстіндегі кең көлемді жарық шоулары;
- танымал әртістердің ашық сахнадағы өнер көрсетуі;
- қауіпсіздік шараларының күшейтілуі;
- шетелдік қонақтардың белсенді қатысуы.
Соған қарамастан дәстүр өзінің бастапқы мәнін жоғалтқан жоқ. Көптеген бразилиялықтар жеке ритуалдарын сақтап, мерекеге ішкі мағына береді.
Бразилиядағы жағажайлық Жаңа жыл климат, наным-сенім және қоғамдық құндылықтардың үйлесімінен туған құбылыс. Бұл дәстүр ашықтықты, ортақ қуанышты және табиғатпен үндестікті көрсетеді. Мұхит бұл түні жай ғана көрініс емес, мерекенің маңызды бөлігіне айналады. Осындай қарсы алу тәсілі адамдарға жаңа жылды тек күнтізбелік емес, рухани тұрғыдан да жаңарумен бастауға мүмкіндік береді.
