Мазмұны
Жаз мезгілінде салқындатып, шөлді басатын өнімдер ерекше бағаланады. Солардың ішінде қарбыз қарапайым дәмімен ғана емес, ішкі ерекшеліктерімен де назар аударады. Көпшілік оны тек тәтті әрі шырынды жеміс ретінде қабылдайды, алайда бұл дақылдың тарихы мен қасиеттері әлдеқайда терең. Қарбыз табиғат, ғылым және асханалық мәдениет тоғысқан өнім саналады. Осы жеміс туралы деректер таныс тағамға басқа қырынан қарауға мүмкіндік береді.
Шығу тегі және таралуы
Қарбыздың тарихы өте көне кезеңдерден бастау алады. Ғалымдар оның алғашқы түрлері Африка аумағында пайда болғанын айтады. Ол кезде бұл өсімдік шөлді өңірлерде су көзі ретінде пайдаланылған.
- ежелгі өркениеттер қарбызды тұрмыста қолданғаны жайлы деректер сақталған;
- құрлықтар арасындағы сауда жолдары арқылы бұл дақыл кең таралды;
- селекция нәтижесінде дәмі мен көлемі айтарлықтай өзгерді.
Әрбір жаңа аймақта өсіру тәсілдері жетілдірілді. Климатқа бейімделген сұрыптар қалыптасты. Соның арқасында қазіргі қарбыз бұрынғы жабайы нұсқаларға қарағанда әлдеқайда тәтті әрі ірі болды.
Ботаникалық тұрғыдан ерекшелігі
Ғылыми жіктеу бойынша қарбыз жидекке жатады. Бұл анықтама оның ішкі құрылымына және тұқымдарының орналасуына байланысты беріледі. Мұндай жіктеу көп адамды таңғалдырады.
Жемістің ішкі бөлігі негізінен судан тұрады. Қалың қабық ішкі шырынды қорғайды. Ал дәндері кейбір елдерде тағам ретінде де пайдаланылады.
Қоректік құндылығы мен пайдасы
Қарбыздың танымал болуы тек дәмімен шектелмейді. Оның құрамында ағзаға қажет бірқатар пайдалы заттар бар. Сонымен қатар бұл өнім жеңіл тағам ретінде саналады.
- судың көп мөлшері ағзадағы сұйықтық теңгерімін сақтауға көмектеседі;
- дәрумендер зат алмасу үдерістерін қолдайды;
- табиғи қанттар жеңіл энергия көзі болып табылады.
Осындай қасиеттері оны ыстық күндері жиі тұтынуға мүмкіндік береді. Қарбызды диеталық мәзірге де енгізеді. Тиісті мөлшерде қолдану күнделікті асқа әртүрлілік қосады.
Ерекше пішіндер мен сұрыптар
Селекция дамыған сайын қарбыздың алуан түрлі нұсқалары пайда болды. Олар дәмімен ғана емес, сыртқы көрінісімен де ерекшеленеді. Кейбір түрлері ерекше формасымен таңғалдырады.
- Төртбұрышты қарбыздар арнайы қалыпта өсіріледі. Мұндай пішін сақтау мен тасымалдауды жеңілдетеді. Дәмдік қасиеті өзгермейді.
- Сары түсті жұмсақ бөлік басқа пигменттерге байланысты қалыптасады. Ол нәзік тәттілігімен ерекшеленеді. Мұндай сұрыптар сирек кездесетіндігі үшін бағаланады.
- Шағын көлемді түрлер жеке тұтынуға ыңғайлы. Олар шағын отбасылар арасында танымал. Көлемі кішкентай болғанымен, шырындылығы сақталады.
Әрбір сұрып өз тұтынушысын тапты. Мұндай әртүрлілік ас дайындауда жаңа мүмкіндіктер ашады. Бұл қарбыздың бейімделгіш дақыл екенін дәлелдейді.
Ас дайындаудағы және дәстүрдегі орны
Кейбір елдерде қарбыз тек жаңа күйінде ғана қолданылмайды. Оны тұздап, маринадтап немесе түрлі тағамдарға қосады. Мұндай тәсілдер аймақтық дәстүрлермен тығыз байланысты.
Қарбыз дәндері қуырып жейтін жеңіл тағам ретінде қолданылады. Қабығынан тосап пен цукат жасалады. Осылайша өнім барынша тиімді пайдаланылады.
Ғылыми және тұрмыстық қызықты байқаулар
Қарбыз кейде рекордтар мен тәжірибелердің нысанына айналады. Оның салмағы мен көлемі таңғаларлық деңгейге жетуі мүмкін. Мұндай жағдайлар фермерлер мен зерттеушілердің қызығушылығын тудырады.
- ең ірі қарбыздардың салмағы жүз килограмнан асады;
- сыртынан қағып көру арқылы піскенін анықтауға болады;
- сақтау температурасы дәмінің сақталуына әсер етеді.
Бұл деректер қарбызды өсіру мен таңдаудың өзіндік әдістері бар екенін көрсетеді. Тәжірибе ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Соның нәтижесінде тұтыну мәдениеті қалыптасады.
Қарбыз қарапайым көрінгенімен, күрделі жолдан өткен өнім. Ол табиғаттың мүмкіндіктерін және адамның еңбегін біріктіреді. Қасиеттерінің көпқырлылығы оны әлемнің әр түкпірінде сұранысқа ие етті. Осындай қызықты деректер таныс жеміске өзгеше көзқарас қалыптастырады.
