Мазмұны
Адамзат тарихымен бірге жасасып келе жатқан өсімдіктердің кейбірі ерекше мәнге ие болған. Олар ас мәзірінде ғана емес, мәдениет пен тұрмыста да маңызды орын алған. Анар осындай жемістердің қатарына жатады, себебі оның сыртқы көрінісі де, ішкі құрылымы да назар аудартпай қоймайды. Қалың қабығының астында сансыз шырынды дәндер жасырынған. Осы ерекшеліктердің арқасында анар ғасырлар бойы адамдардың қызығушылығын тудырып келеді.
Көне тарихы мен мәдени мағынасы
Анар адам баласы өсіре бастаған ең көне жемістердің бірі саналады. Ол Таяу Шығыс пен Жерорта теңізі аймақтарында ерте заманнан белгілі болған. Уақыт өте келе бұл жеміс түрлі өркениеттерде символдық мәнге ие болды.
Анардың тарихы мен мағынасына байланысты бірнеше дерек бар:
- көне қоғамдарда ол құнарлылық пен өмір жалғасының белгісі ретінде қабылданған;
- дәндерінің көптігі молшылық пен берекені білдіретін нышан болған;
- діни мәтіндерде анар өмір мен жаратылыстың символы ретінде аталады;
- бұл жемістің бейнесі өрнек пен сәулет элементтерінде жиі қолданылған.
Осындай мағыналық жүктеме анардың сыртқы пішінімен тығыз байланысты. Бір қабықтың ішіндегі сан алуан дәндер адамдарға байлық пен мүмкіндікті еске салған.
Жемістің ерекше құрылымы
Ботаникалық тұрғыдан алғанда анардың құрылымы өзгеше. Кәдімгі жидек деп саналатын бөліктері шын мәнінде шырынды қабыққа оралған тұқымдар болып табылады. Бір анардың ішінде жүздеген дән болуы мүмкін.
Оның ішкі құрылымына тән ерекшеліктер мыналар:
- Дәндерінің саны кейде бес жүзден де асады. Бұл көрсеткіш сортқа және өсіру жағдайына байланысты өзгереді. Мұндай молдық жемісті көзге ерекше тартымды етеді.
- Тұқымдар жұқа перделермен бөлінген. Олар шырынды сақтап, дәндерді зақымданудан қорғайды. Соның арқасында жеміс ұзақ уақыт балғын күйінде қалады.
- Қалың қабық табиғи қорғаныш қызметін атқарады. Ол ішкі бөлікті сыртқы әсерден сақтайды. Бұл қасиет анарды тасымалдауға қолайлы етеді.
- Дәндердің түсі ашық мөлдірден қою қызылға дейін өзгеруі мүмкін. Реңк дәмге де әсер етеді. Қою түсті түрлері көбіне тәттілеу келеді.
Осы құрылым анарды басқа жемістерден айқын ажыратып тұрады.
Қоректік құндылығы мен құрамы
Анар тек дәмімен ғана емес, құрамымен де бағаланады. Оның құрамында дәрумендер, органикалық қышқылдар және антиоксиданттар бар. Осы себепті ол пайдалы тағам ретінде жиі аталады.
Қоректік қасиеттері бірнеше бағытта көрінеді:
- шырынында С дәрумені мен полифенолдар мол;
- дәндерінде ас қорытуға қажет талшықтар бар;
- калориясы төмен болғандықтан, мөлшермен қолдануға ыңғайлы;
- табиғи қанттар қышқыл-тәтті дәм қалыптастырады.
Анарды тағам рационына қосу мәзірді байытады. Дегенмен оның белсенді заттарын ескеріп, шамадан тыс қолданбау маңызды.
Әртүрлі халық асханасындағы орны
Анар Таяу Шығыс, Кавказ және Оңтүстік Азия асханаларында ерекше бағаланады. Ол тек жаңа күйінде ғана емес, өңделген түрде де кеңінен пайдаланылады. Бұл жемістен алынған өнімдер тағамға айрықша рең береді.
Ас дайындауда қолданудың бірнеше тәсілі бар:
- Дәндері салаттар мен ыстық тағамдарға қосылады. Олар дәм мен құрылымға контраст береді. Етпен үйлесімі әсіресе сәтті шығады.
- Шырыны тұздықтар мен маринадтардың негізі ретінде пайдаланылады. Қышқыл дәм майлы тағамды жеңілдетеді. Мұндай әдіс шығыс асханасында кең таралған.
- Қоюлатылған сығынды дәмдеуіш ретінде қолданылады. Ол терең әрі қанық дәмімен ерекшеленеді. Аз мөлшердің өзі жеткілікті әсер береді.
- Дәндер десерттерді безендіру үшін пайдаланылады. Сыртқы көрінісі тағамды тартымды етеді. Бұл эстетика мен дәмнің үйлесімі саналады.
Осы алуан түрлілік анардың аспаздықтағы танымалдылығын арттырады.
Қызықты қасиеттері мен сирек айтылатын деректер
Анардың белгілі сипаттарынан бөлек, көпшілік біле бермейтін қырлары да бар. Олардың кейбірі тіл, ғылым және тұрмыспен байланысты. Мұндай мәліметтер жемістің маңызын тереңірек ашады.
Аз танымал деректердің қатарына мыналар жатады:
- бұл жемістің атауы бір түстің және асыл тастардың бірінің атына негіз болған;
- шырыны бұрын маталарды бояу үшін қолданылған;
- қабығы халықтық тәжірибеде түрлі мақсатта пайдаланылған;
- анар ағашы ұзақ өмір сүріп, ондаған жыл бойы өнім бере алады.
Осындай мәліметтер анардың қарапайым тағамнан әлдеқайда кең ұғым екенін көрсетеді.
Анар тарихты, сұлулықты және пайдалы қасиеттерді бір бойына жинақтаған жеміс болып табылады. Ол көне замандарда да жоғары бағаланып, бүгінгі күнге дейін өз маңызын жоғалтқан жоқ. Ерекше құрылымы мен бай құрамы оны өзгеше етеді. Асханадағы және мәдениеттегі қолданылуы бұл қызығушылықты одан әрі арттыра түседі. Сондықтан анар ғасырлар бойы өзекті әрі танымал күйінде қалып отыр.
