Мазмұны
Мәдени дәстүрлер әр халықтың болмысын айқындап, дүниеге деген көзқарасын қалыптастырады. Олар қоғамның тарихи жадына, рухани құндылықтарына және әлеуметтік мінезіне әсер етеді. Индонезия әлемдегі ең алуан түрлі елдердің бірі саналады, себебі онда бірнеше діни және сенімдік жүйелер үйлесімді қатар өмір сүреді. Мұнда ислам, анимизм және индуизм бір-бірін жоққа шығармай, өзара толықтырып, ерекше рухани бірлікті қалыптастырған. Осындай феномен зерттеушілер мен саяхатшылардың қызығушылығын тудырып, оның құпиясын түсінуге талпындырады.
Рухани синтездің тарихи негізі
Индонезия аралдары ежелден халықаралық сауда жолдарының қиылысында орналасқан. Осыған байланысты түрлі халықтар бұл жерге өз сенімдерін, дәстүрлерін және философиялық көзқарастарын алып келді. Үндістаннан келген көпестер индуизм мен буддизмді таратып, табиғат рухтарына сену дәстүрі жергілікті мәдениетпен үйлесті. Кейін араб елдерінен келген саудагерлер арқылы ислам кең таралып, негізгі дінге айналды. Дегенмен ол бұрынғы сенімдерді ығыстырмай, олармен қатар өмір сүруді жалғастырды.
- байырғы сенімдер адам мен табиғат арасындағы байланысқа ерекше мән берді;
- индуизм мен буддизм философиялық ойды және храмдық сәулетті дамытты;
- ислам рухани тәртіп пен қоғамдық бірлікті нығайтты;
- халық тарихи тамырынан қол үзбей, түрлі дәстүрлерді біріктірді.
Осылайша өзара ықпалдастық нәтижесінде мәдени-рухани синтез пайда болды.
Діндердің бейбіт өмір сүру ерекшелігі
Индонезия қоғамы сенімді қатаң діни ережелер ретінде емес, мәдени мұра ретінде қабылдайды. Тұрғындар әр дәстүрдің мәнін түсінуге тырысып, өзара сыйластықты басты құндылық деп санайды. Күнделікті өмірде діни элементтер табиғи үйлесіммен қатар көрінеді.
- Икемді дүниетаным. Рухани ұстанымдар қатал догмаларға емес, түсіністікке негізделеді. Адамдар әр дәстүрден өзіндік мән іздеп, конфликтіден аулақ болуға тырысады. Бұл көзқарас қоғамның бірлігін сақтайды.
- Қауымдық әдет-ғұрыпқа құрмет. Шағын ауылдарда ата-баба рухын қастерлеу мен табиғатқа сыйыну рәсімдері әлі күнге дейін сақталған. Әр мереке мен салт-жорада ежелгі сенім белгілері көрініс табады. Мұрагерлік дәстүр ұрпақтар байланысын күшейтеді.
- Практикалық рухани тәжірибе. Діни құндылықтар адамдар арасындағы татулықты нығайтуға бағытталған. Қоғамдық келісім мен сыйластық басты орынға қойылады. Осылайша тұрақтылық пен әлеуметтік үйлесім сақталады.
Мұндай ерекшеліктер діни қақтығыстарға жол бермей, ұлттық бірегейлікті қолдайды.
Қазіргі Индонезиядағы рухани көптүрлілік
Бүгінде ислам елдің негізгі діні ретінде маңызды рөл атқарады. Дегенмен индуизмнің және анимизмнің ықпалы өнерде, сәулетте, отбасылық дәстүрлерде және халықтық медицинада айқын көрінеді. Бұл әсіресе Бали аралында күшті сезіледі, себебі ондағы тұрғындар индуизмді ұстанады. Ал Ява мен Суматрада ислам басым, ал Калимантан мен Сулавеси аймақтарында анимистік элементтер сақталған.
- түрлі ритуалдық би мен дәстүрлі көріністерді пайдалану;
- мешіттер мен храмдардың бір мәдени кеңістікте орналасуы;
- табиғи аймақтарды қасиетті орын ретінде қорғау;
- көп конфессиялық қоғамдық шараларға жалпы қатысу.
Осылайша рухани алуандық күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналған.
Қоғамдық тұрақтылықтың себептері
Индонезиялықтар үшін мәдени әртүрлілік табиғи өмір формасы болып саналады. Әр сенімге құрметпен қарау азаматтық сана мен қоғамдық тәртіптің іргетасын құрайды. Мемлекеттік идеология да теңдікті қолдап, диалогты дамытуды мақсат етеді. Бұл тәсіл елдегі тұрақтылықтың негізгі кепіліне айналды.
- Тарихи тәжірибе. Көп этносты халық ғасырлар бойы бір экономикалық және мәдени кеңістікте өмір сүрді. Өзара алмасу сенімді арттырып, төзімділік мәдениетін қалыптастырды. Бұл құндылық бүгінге дейін сақталған.
- Қауымдық бірлік құндылығы. Отбасы мен қоғам игілігі жеке айырмашылықтардан жоғары қойылады. Пікір қайшылығынан гөрі ортақ келісімге басымдық беріледі. Мұндай ойлау үлгісі адамдарды жақындатады.
- Мемлекеттік қолдау. Панчашила философиясы «алуандықтағы бірлік» идеясын насихаттайды. Ол ұлтты біріктіретін негізгі қағида ретінде қабылданған. Соның нәтижесінде елде діни келісім мәдениеті орнықты.
Бұл үлгі әртүрліліктің қоғамға күш беретін ресурс екенін дәлелдейді.
Индонезия тәжірибесі рухани үйлесімнің құндылығын айқын көрсетеді. Мұнда исламдық, анимистік және индуистік дәстүрлер бір-бірін байытып, мәдениетті ерекше етеді. Адамдар әр айырмашылықты кемшілік емес, дамудың мүмкіндігі деп қабылдайды. Осындай көзқарас қоғамға берік тұтастық, ішкі тыныштық және болашаққа сенім сыйлайды.
