Мазмұны
Көптеген мемлекеттерде өткен заман қазіргі өмірдің сыртқы фоны ретінде ғана қабылданады. Ал Анд аймақтарында тарих күнделікті тіршіліктің бір бөлігі болып қала береді. Мұнда көне сенімдер мұражай қабырғасында сақталмайды және тек мерекелік күндермен шектелмейді. Олар тілге, еңбек дағдыларына, ауылшаруашылық күнтізбесіне және табиғатқа деген көзқарасқа терең сіңген. Осындай көзқарас ғасырлар бойы қалыптасып, кечуа мәдениетіне деген құрметтің басты себептерінің біріне айналды.
Тарихи тереңдік пен сабақтастық
Кечуа халқының тарихы инктер дәуірімен ғана шектелмейді, бірақ дәл сол кезең әлемге кеңінен танылды. Испандар келмей тұрып-ақ тау тұрғындары қатал табиғи ортаға бейімделген өмір салтын қалыптастырды. Бұл жүйе соншалықты төзімді болды, отарлық кезеңді бастан өткеріп, өзгерген түрде бүгінге жетті. XX ғасырда мемлекеттік деңгейде осы мұра ұлттық байлықтың бір бөлігі ретінде мойындалды.
Тіл – дүниетанымның өзегі
Кечуа тілі қарым-қатынас құралы ғана емес, әлемді түсіну тәсілі саналады. Онда уақыт, табиғат және адамдар арасындағы жауапкершілік жөніндегі ұғымдар айқын көрініс тапқан. Көптеген мағыналарды испан тіліне дәл жеткізу қиын, сондықтан ана тілін сақтау мәдени дербестіктің маңызды белгісі болып отыр. Екітілді білім беру саясаты бұл тілді жаңа буынға жеткізуге мүмкіндік берді.
Табиғатпен байланыс және егіншілік ырғағы
Таулы аймақта өмір сүру қоршаған ортаға ерекше көзқарасты талап етеді. Кечуа халқының дәстүрлі білімі ұзақ тәжірибе арқылы қалыптасқан. Бұл түсініктер бүгінгі таңда да ауыл шаруашылығы мен экологиялық ойлауға ықпал етеді.
Осы көзқарастың негізгі элементтерін қарастырмас бұрын, олардың бір-бірімен тығыз байланыста жұмыс істейтінін атап өткен жөн.
- жерді тірі болмыс ретінде қабылдау, өйткені отбасының әл-ауқаты соған тәуелді;
- егіс пен өнім жинау кезінде өзара көмекке негізделген ұжымдық еңбек;
- табиғи маусымдармен үйлесімді әрекет етуге көмектесетін салт-жоралар.
Аталған қағидалар адам мен табиғат арасындағы тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік береді, әсіресе биік таулы өңірлерде бұл айқын байқалады.
Қауымдастықтың рөлі және өзара жәрдем қағидасы
Кечуа қоғамында жеке адамнан гөрі қауымдастық маңызды орын алады. Мұндай құрылым қауіп-қатерді азайтып, әлеуметтік байланыстарды нығайтады. Анд тауларында оқшау өмір сүру қиын болғандықтан, ортақ әрекет тіршіліктің басты шартына айналған. Қалалық ортада да бұл дәстүр жерлестік қауымдар арқылы жалғасып келеді.
Діни синкретизм және сенімдерге құрмет
Католицизм келгеннен кейін ежелгі нанымдар жойылып кеткен жоқ, керісінше бейімделді. Пачамамаға деген сенім христиандық бейнелермен қатар өмір сүріп, ерекше рухани кеңістік қалыптастырды. Мұндай үйлесім қайшылық ретінде емес, дәстүрдің табиғи жалғасы ретінде қабылданады. Уақыт өте келе мемлекет пен шіркеу бұл құбылыстың мәдени құндылығын мойындады.
Рәміздер, сәулет және мәдени жады
Материалдық мұра өткенге деген құрметті нығайтады. Инктер салған тас қалалар мен жолдар көне өркениеттің инженерлік деңгейін дәлелдейді. Бұл тұрғыда Мачу-Пикчу ұлттық мақтаныштың нышанына айналды. Сондай-ақ Куско қаласында қазіргі өмір көне қабырғалармен қатар өрбіп жатыр.
Мемлекеттік саясат және мәдени туризм
Билік өкілдері кешуа дәстүрлерінің дамуға кедергі емес, керісінше мүмкіндік екенін түсінді. Қолөнерді, мерекелерді және этнографиялық жобаларды қолдау аймақтық экономиканы жандандырады. Аутентті тәжірибеге бағытталған туризм жаңа жұмыс орындарын ашып, салт-дәстүрдің сақталуына ықпал етеді. Бұл үдерісте мағыналық мазмұнды жоғалтпау маңызды болып қала береді.
География – дәстүрлердің сақталу факторы
Таулы рельеф мәдени бірегейліктің сақталуына зор әсер етті. Көптеген елді мекендердің оқшаулығы ассимиляцияны баяулатып, әдет-ғұрыптардың табиғи жолмен дамуына жағдай жасады. Анд таулары ұрпақтан ұрпаққа берілетін білімнің табиғи қоймасы іспетті. Қазіргі кезде де шалғай ауылдарда өмір салты ғасырлар бойы аз өзгерген күйде сақталған.
Перуде кечуа дәстүрлеріне деген құрмет өткенді аңсаудан туындамайды. Ол осы мәдениеттің қазіргі өмірге беретін нақты пайдасымен байланысты. Мұндай мұра адамдарды біріктіріп, ортақ жауапкершілікті күшейтеді. Сондықтан көне мәдениет бүгінгі қоғам үшін де тірек болып отыр.
