Тарихта кейбір тұлғалардың айтқан сөздері уақыт өте келе жеке ойдан жалпыға ортақ ұстанымға айналады. Мұндай нақылдарда өмірлік тәжірибе, мінез және дүниеге көзқарас айқын көрініс табады. Әсіресе билік пен жеке жауапкершілікті қатар алып жүрген көшбасшылардың ойлары кең таралады. Теодор Рузвельт осындай тұлғалардың қатарынан орын алды. Ол мемлекет қайраткері ретінде ғана емес, ойы өткір, сөзі нақты адам ретінде де есте қалды.
«Қолыңнан келгенін, қолыңда барымен, тұрған жеріңде жаса».
Бұл сөз әрекетке бағытталған өмірлік ұстанымды көрсетеді. Рузвельт жағдайды мінсіз етуге күтпей, дәл қазір қадам жасауға үндейді. Дәйексөз жауапкершілікті сыртқы себептерге жүктемеуге шақырады.
«Өмірдегі ең үлкен марапат – шын мәнінде бағалы іске бар күшіңмен еңбек ету мүмкіндігі».
Осы ой арқылы еңбекке деген құрмет айқын сезіледі. Автор үшін жұмыс тек табыс көзі емес, мағыналы өмірдің бір бөлігі болды. Мұнда нәтиже емес, сол жолдағы адал талпыныс жоғары бағаланады.
«Ештеңе істемейтін адам ғана қателеспейді».
Бұл нақыл қателіктен қорықпау керегін меңзейді. Қате әрекетсіздіктен емес, талпыныстан туындайды деген ой айтылады. Рузвельт осылайша бастама көтеруді қолдайды.
«Батылдық – қорқыныштың жоқтығы емес, соған қарамастан әрекет ете білу».
Бұл дәйексөз ерлік ұғымын тереңірек түсіндіреді. Қорқу табиғи сезім ретінде қабылданады. Негізгі айырмашылық – сол сезімге берілмеуде екенін көрсетеді.
«Ұлы ойлар әрқашан қарапайым тілмен айтылады».
Мұнда ойдың анықтығы мен мазмұн тереңдігі өзара байланысты екені байқалады. Артық күрделілік шынайы түсінудің белгісі емес деген тұжырым жасалады. Бұл сөз көпшілікке түсінікті болудың маңызын еске салады.
«Оқымайтын адам мен оқи алмайтын адамның арасында артықшылық жоқ».
Бұл пікір білімге деген көзқарасты сын тұрғысынан қарауға итермелейді. Мүмкіндік бар жерде оны пайдаланбау жауапкершілік ретінде көрсетіледі. Рузвельт оқу әрекетін саналы таңдау деп қабылдайды.
«Көшбасшы мен бастықтың айырмасы бар. Бірі соңынан ертеді, екіншісі итермелейді».
Дәйексөз басқару мәдениетін дәл сипаттайды. Формалды билік пен шынайы ықпалдың айырмашылығы ашылады. Бұл ой жетекшілік туралы пікірталастарда жиі қолданылады.
«Ешқашан жеңіліс көрмеген адамды асыра бағалау қауіпті».
Бұл сөз тәжірибенің маңызын алға тартады. Жеңіліс көрмеген жан өмірдің күрделі қырларын білмеуі мүмкін деген емеурін бар. Рузвельт сыннан өткен тұлғаға көбірек сенім артуды ұсынады.
«Ұзақ мерзімде мінез ақылдан маңыздырақ».
Бұл ой адамды бағалаудағы басты өлшемге назар аударады. Интеллект өз алдына құнды болғанымен, адамгершілік қасиетсіз толық мәнге ие болмайды. Нақыл қоғамдық сенім тақырыбында жиі еске алынады.
«Қателеспейтін жалғыз адам – ештеңе істемейтін адам».
Бұл тұжырым бұрын айтылған ойды күшейте түседі. Әрекет пен тәуекел өмірдің ажырамас бөлігі ретінде көрінеді. Автор үшін қозғалыс пен талпыныс басты құндылық саналады.
Теодор Рузвельттің дәйексөздері нақтылығымен және өміршеңдігімен ерекшеленеді. Оның сөздерінде құрғақ теориядан гөрі тәжірибеге сүйенген көзқарас басым. Осындай ойлар адамдарды әрекетке, жауапкершілікке және ішкі тәртіпке шақырады. Сондықтан бұл нақылдар бүгінгі күнде де өз мәнін жоғалтпай келеді.
