Мазмұны
Қазіргі қоғамда күнтізбе көбіне жұмыс кестесіне, қалалық ырғаққа және технологиялық талаптарға бағынады. Соған қарамастан кейбір елдерде адам мен табиғат арасындағы байланыс әлі де күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі болып қала береді. Латвия дәл осындай мәдени кеңістікке жатады. Мұнда орман, дала, күн мен су жай ғана қоршаған орта емес, қоғамдық санада маңызды мәнге ие. Сондықтан Латвияда табиғатпен тікелей байланысты мерекелердің көп болуы кездейсоқ құбылыс емес.
Табиғатты тірі әлем ретінде қабылдаған көне дүниетаным
Латвиялық табиғи мерекелердің бастауы христиандыққа дейінгі кезеңдерге барып тіреледі. Балтық тайпалары қоршаған ортаны жансыз кеңістік ретінде емес, өз заңдылығы мен рухы бар тірі жүйе ретінде қабылдаған. Жер, ағаш, су және аспан адаммен тең дәрежеде өмірдің бір бөлігі саналды. Осындай түсінік табиғатқа үстемдік жүргізу емес, онымен үйлесім табу идеясын қалыптастырды.
Бұл дүниетаным жыл мезгілдерінің ауысуын ерекше мәнге ие етті. Әр кезең тек климаттық өзгеріс қана емес, рухани күйдің де ауысуы ретінде сезілді. Мерекелер сол ауысуларды белгілеу, алдыңғы кезеңмен қоштасу немесе жаңа уақытқа дайындалу қызметін атқарды. Кейінгі тарихи өзгерістерге қарамастан, осы көзқарастың ізі дәстүрлерде сақталып қалды.
Табиғи маусымдарға бағынған мерекелік күнтізбе
Латвиядағы мерекелік жыл нақты табиғи өзгерістерге сүйеніп құрылады. Бұл жерде шартты күндерден гөрі табиғаттың өзі басты бағдар қызметін атқарады.
Маусымдық мерекелер жылдың негізгі кезеңдерін айқын көрсетеді.
- көктем жердің оянуымен және жаңа өмірдің басталуымен байланыстырылды;
- жаз күннің күшімен, жарықпен және табиғаттың толық ашылуымен ұштасады;
- күз аяқталу, өнім үшін алғыс айту және тыныштыққа дайындық кезеңі ретінде қабылданады;
- қыс ішкі жинақталу мен жарықты күту уақыты саналады.
Сырт көзге бұл мерекелер табиғаттың өз ырғағымен қатар жүріп жатқандай әсер қалдырады, ал туристер дәл осы үйлесімді ерекше атап өтеді.
Орманның мәдени кеңістік ретіндегі орны
Латвиялық санада орман тек табиғи байлық емес, рухани тыныштық пен тепе-теңдіктің мекені ретінде қабылданады. Бұл түсінік ғасырлар бойы қалыптасып, күнделікті өмір салтына сіңген. Сондықтан көптеген мерекелер қаладан тыс жерде, ашық табиғат аясында өтеді.
Адамдар табиғатқа шығу арқылы тек дәстүрді орындап қоймайды, сонымен қатар ішкі байланысын сезінеді. Шөп жинау, гүлден тәж тоқу немесе жай ғана орман ішінде уақыт өткізу символдық әрекет емес, нақты тәжірибе ретінде қабылданады. Осы арқылы мереке жасанды рәсімнен гөрі өмірдің табиғи жалғасына айналады.
Ұжымдық тәжірибе және ортақ сезім
Латвиядағы табиғатқа байланысты мерекелер жеке адамға емес, ортақ қатысуға бағытталған. Мұндай дәстүрлерде көрермен болу емес, бірге әрекет ету маңызды.
Ортақ мерекелеу бірнеше маңызды нәтижеге әкеледі.
- Қауымдастық сезімі нығаяды. Адамдар өзін жеке емес, ортақ мәдени кеңістіктің бір бөлігі ретінде сезінеді. Бұл әлеуметтік байланыстарды күшейтеді.
- Дәстүр ұрпақтан ұрпаққа табиғи жолмен беріледі. Балалар ережені жаттап емес, қатысу арқылы меңгереді. Осындай тәжірибе әлдеқайда тұрақты болады.
- Ортақ эмоциялық күй қалыптасады. Бірге сезінген сәттер мерекенің мәнін арттырады. Бұл әсер ұзақ уақыт есте қалады.
Сондықтан туристер латвиялық мерекелердің шынайылығын жиі атап өтеді.
Қазіргі заманғы мағынасы мен жаңа мазмұн
Табиғатқа арналған мерекелер бүгінгі таңда тек өткеннің қалдығы ретінде өмір сүрмейді. Қазіргі қоғамда олар жаңа мәнге ие бола бастады. Қалалық өмірдің қарқыны артқан сайын, мұндай дәстүрлер адамға баяулап, тыныстауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар экологиялық сана күшейген заманда бұл мерекелер табиғатты қорғау туралы үнсіз еске салу қызметін атқарады. Адам өзін қоршаған ортаның иесі емес, бір бөлігі ретінде сезінеді. Осы себепті көне дәстүрлер заманауи өмірге қарсы тұрмай, керісінше оны толықтырады.
Латвияда табиғатпен байланысты мерекелердің көп болуы терең мәдени логикамен түсіндіріледі. Бұл елде табиғат ұлттық болмыстың маңызды құрамдас бөлігі ретінде қабылданады. Маусымдық ырғақ, ортақ тәжірибе және жерге деген құрмет ғасырлар бойы сақталып келеді. Уақыт өзгерсе де, осы құндылықтар өзектілігін жоғалтқан жоқ. Сондықтан табиғат латвиялық мәдени өмірдің өзегінде қала береді.
