Мазмұны
Тарихта өз елінің болашағын білімінің, табандылығының және ісіне деген адалдығының арқасында өзгерте алған тұлғалар аз емес. Олардың кейбірі көрнекті саясаткер ретінде танылса, енді бірі ғылым немесе инженерия саласында үлкен жетістіктерге жетеді. Алайда осы бағыттардың бірнешеуін бірдей үйлестіріп, миллиондаған азаматтың құрметіне ие болу кез келген адамның қолынан келе бермейді. Абдул Калам дәл осындай ерекше тұлғалардың бірі болды. Оның есімі Үндістанның ғарыш бағдарламасының дамуы, заманауи зымыран технологияларының құрылуы және жастар арасында білімді насихаттаумен тығыз байланысты.
Балалық шағы мен шыққан тегі
Авул Пакир Джайнулабдин Абдул Калам 1931 жылғы 15 қазанда Үндістанның оңтүстігіндегі Тамилнад штатында орналасқан Рамешварам қаласында дүниеге келді. Болашақ ғалымның отбасы қарапайым тұрмыс кешті. Әкесі шағын қайық иесі болып, қажыларды жағалау мен көршілес аралдардың арасында тасымалдаумен айналысты.
Отбасының материалдық жағдайы аса жақсы болмағандықтан, бала жастайынан туыстарына көмектесіп, газет таратумен қосымша табыс тапты. Соған қарамастан ол математикаға, физикаға және түрлі механизмдердің қалай жұмыс істейтініне ерекше қызығушылық танытты.
Мектеп мұғалімдері оның білімге құштарлығын ерте байқады. Әсіресе ұшақтар, әуе сапарлары және техникалық жетістіктер туралы әңгімелер жасөспірімнің қызығушылығын арттырды.
Білімі және ғылымдағы алғашқы қадамдары
Мектепті аяқтағаннан кейін жас жігіт Тируччираппалли қаласындағы Әулие Иосиф колледжіне оқуға түсті. 1954 жылы ол физика мамандығы бойынша диплом алды.
Кейін Абдул Калам өмірін авиациялық техникамен байланыстыруды шешіп, Мадрас технологиялық институтына түсті. Мұнда ол аэроғарыштық инженерияны оқып, ұшу аппараттарына қатысты оқу жобаларына қатысты.
Дәл осы кезеңде оның зымырандар мен ғарыш технологияларын жасауға деген ұмтылысы қалыптасты.
Инженерлік қызметінің басталуы
Оқуын аяқтағаннан кейін маман Үндістанның Қорғаныс зерттеулері мен әзірлемелері ұйымында жұмыс істей бастады. Алғашқы жобалары авиациялық жүйелер мен тәжірибелік ұшу аппараттарына қатысты болды.
1969 жылы ол Үндістанның Ғарыштық зерттеулер ұйымына ауыстырылды. Бұл кезең оның кәсіби өмірбаянындағы ең маңызды белестердің біріне айналды.
Ғарыш саласында еңбек ете жүріп, инженер ұлттық SLV-III зымыран-тасығышын жасау жұмыстарына қатысты. Дәл осы зымыран 1980 жылдың шілде айында Үндістанның алғашқы «Рохини» жерсерігін орбитаға шығарды. Сәтті ұшыру ел тарихындағы маңызды оқиға болып, ұлттық ғылымның мүмкіндіктері артып келе жатқанын көрсетті.
Неліктен Абдул Каламды «Үндістанның зымыран адамы» деп атады
Оған ең үлкен атақ пен беделді зымыран жасау саласындағы жобалар әкелді. Көпжылдық еңбектің арқасында Үндістан өзінің қорғаныс әлеуетін едәуір нығайта алды.
Әсіресе басқарылатын зымырандарды әзірлеу бағдарламасы маңызды рөл атқарды.
Осы бастама аясында келесі жүйелер жасалды:
- «Агни» баллистикалық зымыраны стратегиялық тежеу күштерінің негізіне айналды. Уақыт өте келе оның ұшу қашықтығы ұлғайтылған бірнеше нұсқасы әзірленді. Мұндай жобалар мемлекеттің қорғаныс қабілетін күшейтіп, технологиялық тәуелсіздігін арттырды;
- «Притхви» тактикалық зымыраны қарулы күштердің әртүрлі бөлімдері үшін жасалды. Бұл кешен жоғары дәлдігімен және сенімділігімен ерекшеленді. Оның құрылуы үнді әскери өнеркәсібінің маңызды жетістіктерінің бірі болды;
- жаңа буындағы әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері жасалып, елдің қорғаныс мүмкіндіктері артты. Осындай күрделі жобаларды жүзеге асыру үшін әртүрлі салалардағы мыңдаған маманның еңбегі қажет болды. Мұндай жұмыстарды үйлестіру бағдарламаны басқарған тұлғаның басты жетістіктерінің бірі саналады;
- ұлттық зымыран жасау мектебінің дамуына үлкен үлес қосылды. Каламның жетекшілігімен көптеген инженерлер мен зерттеушілер даярланды. Кейін олардың көпшілігі ірі ғылыми жобалардың басшыларына айналды.
Осы жетістіктерінің арқасында ол «Үндістанның зымыран адамы» деген атқа ие болды.
Ядролық бағдарламаға қатысуы
XX ғасырдың соңында Үндістан күрделі халықаралық жағдайда өз қауіпсіздігін нығайтуға ұмтылды.
1998 жылы мемлекет Покхран полигонында жерасты ядролық сынақтарының сериясын өткізді. Абдул Калам бұл жобаның негізгі үйлестірушілерінің бірі болды және елдің жетекші мамандарымен бірге жұмыс істеді.
Сынақтар бүкіл әлемнің назарын аударып, үнді технологияларының жоғары деңгейде дамығанын көрсетті. Осы оқиғалардан кейін ғалымның беделі ел ішінде ғана емес, халықаралық деңгейде де айтарлықтай өсті.
Үндістан президенті
2002 жылы танымал инженер Үндістан президенті болып сайланды. Ол бұл қызметті 2007 жылға дейін атқарды.
Мемлекет басшысы азаматтар арасында ерекше құрметке ие болды. Әсіресе мектеп оқушылары мен студенттер оған үлкен ықылас танытты.
Мұндай танымалдықтың бірнеше себебі болды:
- Ол білім беру мекемелеріне жиі барып тұрды. Кездесулер барысында жастарға білімнің, ғылыми зерттеулердің және еңбекқорлықтың маңызын түсіндірді. Мұндай әңгімелер мыңдаған жасөспірімді инженерлік және техникалық мамандықтарды таңдауға шабыттандырды.
- Президент жоғары лауазымына қарамастан қарапайым адам болып қалды. Ол сән-салтанаттан алыс жүріп, қоғамға пайдалы жұмыстарға басымдық берді. Осындай мінез-құлық халықтың әртүрлі топтарының құрметіне ие болды.
- Ел басшысы Үндістанды 2020 жылға дейін дамыту тұжырымдамасын белсенді түрде насихаттады. Бұл бағдарлама экономиканы жаңғыртуды, ғылыми әлеуетті арттыруды және білім беру сапасын жақсартуды көздеді. Оның көптеген идеялары бүгінгі күнге дейін талқыланып келеді.
- Калам ғылымды қарапайым адамдарға түсінікті етуге ұмтылды. Өз баяндамаларында ол күрделі ұғымдарды жеңіл мысалдар арқылы түсіндіретін. Соның арқасында ғылыми тақырыптар қарапайым азаматтарға жақындай түсті.
Ашықтығы мен қарапайымдылығы үшін оны жиі «халық президенті» деп атады.
Кітаптары және ағартушылық қызметі
Жастармен жұмыс ғалым өмірінде ерекше орын алды. Президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін де ол оқытушылық және қоғамдық қызметін жалғастырды.
Оның келесі кітаптары кеңінен танымал болды:
- «От қанаттары» атты өмірбаяндық еңбегінде шағын қаладағы қарапайым отбасынан шыққан баланың Үндістанның ең танымал тұлғаларының біріне дейінгі жолы баяндалады. Бұл кітап бестселлерге айналып, көптеген тілге аударылды;
- «Үндістан 2020» атты еңбегі елдің болашағына арналған. Кітапта технологиялық даму, өнеркәсіпті жаңғырту және халықтың өмір сүру деңгейін көтеру мәселелері қарастырылады. Көптеген сарапшылар бұл жұмысты маңызды бағдарламалық еңбек ретінде бағалайды;
- «Өзіңдегі ұшқынды жақ» кітабы жас оқырмандарға бағытталған. Автор өзінің өмірлік тәжірибесімен бөлісіп, қиындықтардан қорықпауға шақырады. Еңбектің басты идеясы үлкен жетістіктер арман мен табандылықтан басталатынын көрсету болып табылады.
Миллиондаған адам оны инженер немесе саясаткер ретінде ғана емес, сондай-ақ тәлімгер ретінде қабылдады.
Марапаттары мен мойындалуы
Мемлекеттің дамуына қосқан зор үлесі үшін Абдул Калам көптеген марапаттарға ие болды.
Олардың ішіндегі ең маңыздылары:
- 1981 жылы берілген «Падма Бхушан» ордені;
- 1990 жылы табысталған «Падма Вибхушан» ордені;
- 1997 жылы алған Үндістанның ең жоғары азаматтық марапаты «Бхарат Ратна»;
- әлемнің түрлі университеттері берген ондаған құрметті докторлық дәрежелер.
Бұл марапаттар оның ғылымға, білімге және мемлекеттік басқаруға қосқан үлесінің ауқымын көрсетеді.
Соңғы жылдары және мұрасы
Саяси қызметін аяқтағаннан кейін де Калам белсенді өмір салтын жалғастырды. Ол дәрістер оқып, конференцияларға қатысып, студенттермен кездесіп тұрды.
2015 жылғы 27 шілдеде ғалым Шиллонг қаласындағы Үндістан менеджмент институтының тыңдаушылары алдында сөз сөйледі. Дәріс барысында оның денсаулығы күрт нашарлады. Сол күні көрнекті қайраткер 83 жасында дүниеден өтті.
Бұл қайғылы хабар қоғамда үлкен резонанс тудырды. Ғылым мен өз еліне өмірін арнаған тұлғамен қоштасу үшін мыңдаған адам жиналды.
Абдул Калам тарихта инженерлік талантты, ұстаздық даналықты және мемлекеттік қайраткерге тән жауапкершілікті бір бойына тоғыстырған ерекше тұлға ретінде қалды. Оның өмір жолы қарапайым отбасынан шыққан адамның да үлкен жетістіктерге жете алатынын дәлелдейді. Ғарыш саласындағы еңбегі, зымыран технологияларын дамытудағы рөлі және білімді қолдауы қазіргі Үндістанның дамуына зор ықпал етті. Бұл адамның жарқын мұрасы бүгінгі күні де зерттеушілерді, өнертапқыштарды және арман қуған жастарды жаңа белестерге жетуге шабыттандырып келеді.
